Μια αρχαία λαϊκή διήγηση για τον Θεαγένη τον Θάσιο

Μια ἀρχαία λαϊκὴ διήγηση γιὰ τὸν Θεαγένη τὸν Θάσιο

43

Ὅπως σημειώνει ὁ Παυσανίας, «ἀνήρ τῶν τις ἀπηχθημένων ζῶντι αὐτῷ πα-ρεγίνετο ἀνὰ πάσαν νύκτα ἐπὶ τοῦ Θεαγένονς τὴν εἰκόνα, και ἐμαστίγου τὸν χαλκὸν, ἅτε αὐτῷ Θεαγένει λυμαινόμενος. Καὶ τὸν μὲν ὁ ἀνδριὰς ἐμπεσὼν ὕβρεως παύει, τοῦ ἀνθρώπου δὲ τοῦ ἀποθανόντος οἱ παίδες τῇ εἰκόνι ἐπεξῄε-σαν φόνου»²².

Κατὰ τὴν Σούδα «ἀπελθόντος δὲ αὐτοῦ ἐξ ἀνθρώπων, τῶν ἀπεχθανομέ-νων τις ζῶντι αύτῷ παρεγίνετο ἐπὶ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ καὶ ἐμαστίγου αὐτὴν εἰς ὃ πεσοῦσα ἐκείνη ἠμύνατο τὸν ὑβριστήν· τοῦ δὲ οἱ παῖδες ἐπεξῄεσαν φόνου τῇ εἰκόνι»²³.

Τέλος κατὰ τὸν Δίωνα τὸν Χρυσόστομον, ρήτορα ποὺ ζῆ τὸν 1ον μὲ 2ον αί. μ.Χ., πολιτικὸς ἀντίπαλος τοῦ Θεαγένη, ὁ ὁποῖος δὲν μπορούσε νὰ τὸν βλάψη ἐν ζωή, μετὰ τὸν θάνατόν του «τὸν γὰρ ἀνδριάντα αὐτοῦ τὸν ἑστῶτα ἐν μέση τῇ πόλει νύκτωρ ἐμαστίγου τοιγαροῦν εἴτε ἀπὸ τύχης εἴτε δαιμονίου τίνὸς νεμεσήσαντος αὐτῷ κινηθείς ποτε ἐκ τῆς βάσεως ἠκολούθησεν ἀμα τῇ μάστιγι καὶ κτείνει τὸν ἀνδρα»²⁴.

Ἰδού τώρα τί συνέβη μὲ τὸν ἀνδριάντα τοῦ Πελίχου, ὅπως παραδίδει τὸ συμβὰν ὁ Λουκιανός. «Λίβυς τις οἰκέτης ... ἐπεχείρησε νυκτὸς ὑφελέσθαι πάντα ἐκεῖνα (ἐνν. τὰ ἀναθήματα στὸν ἀνδριάντα τοῦ Πελίχου, γιὰ τὰ ὁποῖα ἔγινε λόγος παραπάνω ) καὶ ὑφείλετο καταβεβηκότα ἤδη τηρήσας τὸν ἀνδριάντα. Ἐπεὶ δὲ ἐπανελθῶν τάχιστα ἔγνω περισεσυλημένος ὁ Πέλιχος, ὅρα ὅπως ἠμύ-νατο καὶ κατεφώρασε τὸν Λίβυν δι' ὅλης γὰρ τὴς νυκτὸς περιῄει ἐν κύκλῳ τὴν αὐλὴν ὁ ἀθλιος ἐξελθεῖν οὐ δυνάμενος ὥσπερ ἐς λαβύρινθον ἐμπεσών, ἄχρι δὴ κατελήφθη ἔχων τὰ φώρια γενομένης τῆς ἡμέρας. Καὶ τότε μὲν πληγὰς οὐκ ὀλίγας ἐλαβεν ἁλούς, οὐ πολὺν δὲ ἐπιβιοὺς χρόνον κακὸς κακῶς ἀπέθανε μαστιγούμενος, ὡς ἐλεγε, κατὰ τὴν νύκτα ἑκάστην, ὥστε καὶ μώλωπας ἐς τὴ ἐπιοῦσαν φαίνεσθαι αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ σώματος»²⁵.

Ή συνάφεια τῶν ἐπὶ μέρους επεισοδίων τῶν ἀποδιδόμενων στοὺς ἀνδριάντες τοῦ Θεαγένη καὶ τοῦ Πελίχου, ποὺ ἐντάσσονται στὴν κατὰ τὴν μεταγενέστερη Ἀρχαιότητα παράδοση, εἶναι, νομίζω, παρὰ τὶς φαινομενικὲς διαφορὲς, ἐμφανής.

22. Παυσ. 6, 11, 6 (Pouilleux, α. 68).

23. Σούδα s.v. Νίκων (Pouilleux, σ. 70).

24. Δίων. Χρυσ. 31, 95 κέξ. (Pouilloux, σ. 71 καί 100 κέξ.).

25. Λουκιαν. Φιλοψ. 20.