Μια αρχαία λαϊκή διήγηση για τον Θεαγένη τον Θάσιο

ΜΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΛΑΪΚΗ ΔΙΗΓΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΕΑΓΕΝΗ ΤΟΝ ΘΑΣΙ0

Στέφ. Δ. Ἤμελλος

Ὁ Θεαγένης ὁ Θάσιος κατέστη, ὅπως εἶναι γνωστό, διάσημος κατὰ τὴν Αρχαιότητα ὡς ἀθλητής, καὶ συγκεκριμένα ὡς ὀλυμπιονίκης, στὴν πυγμαχία καὶ τὸ παγκράτιον. Ἡ φήμη του γιὰ τὶς εξαιρετικές του ἀθλητικὲς επιδόσεις καὶ τὴν ασυναγώνιστη σωματική του ρώμη ξεπέρασε γρήγορα καὶ κατά πολὺ τὰ ὅρια τῆς πατρίδας του, μὲ επακόλουθο τὰ ὅποια ἱστορικὰ γεγονότα ποὺ τὸν ἀφοροῦν νὰ ἀναμειχθοῦν μὲ τὸν μῦθο κατὰ τὴν διάρκεια τών αιώνων άπὸ τὸ 480 π.Χ. κἑξ. ποὺ ὑπῆρξε ολυμπιονίκης στὴν πυγμαχία. Σύμφωνα μὲ τὴν εκτενέστερη καὶ κυριώτερη πηγὴ εἰδήσεων γιὰ τὸν ἥρωα αὐτόν, τὸν πολὺ μεταγενέστερο Παυσανία, οἱ συμπατριώτες του τοῦ προσέφεραν τελικὰ θυσίες σὰν νὰ επρόκειτο γιὰ θεό, «νομίζουσιν ἅτε θεῷ θύειν»¹, θυσίες σέ χάλκινο μάλιστα ανδριάντα του, τὸν ὁποῖο μετὰ τὸν θἀνατόν του τοῦ εἶχαν ανεγείρει στὸ μέσον τῆς πόλεως ἢ τῆς ἀγορᾶς.

Τα διάφορα ζητήματα (χρονολογικά, ευρύτερα ἱστορικά, θρησκειολογικά, αρχαιολογικά κ.ά.) ποὑ αναφέρονται στὸν Θεαγένη εχουν ήδη απασχολήσει τὴν ερευνά σὲ ικανοποιητικό βαθμό. 'Η τελευταία μάλιστα μελέτη τοῦ αρχαιολόγου Jean Pouilloux², ἐκτεινόμενη σὲ 43 μεγάλου σχήματος σελίδες είναι πολύ διαφωτιστική, ἀφοῦ ὁ συγγραφέας της παραπέμπει καὶ παραθέτει ὅλες τὶς αρχαίες πηγές, λίγες άλλωστε, αναφέρεται καὶ στὴν προγενέστερη νεώτερη βιβλιογραφία κλπ., ετσι ώστε νὰ μὴ χρειάζεται ἐκ νέου ἀναφορὰ σ' αυτές. Έζ άλλου τὸ θέμα πού θὰ μας απασχόληση εἶναι εξειδικευμένο. Πρόκειται συγκεκριμένα γιὰ τὴν πίστη τών αρχαίων Θασίων καὶ ευρύτερα Ελλήνων ὅτι ὁ χάλκινος ανδριάντας τοῦ Θεαγένη, δηλ. ὁ ϊδιος ὁ Θεαγένης, εἶχε τὴν ιδιότητα νὰ θεραπεύη ἀσθενεῖς.

Σχετικά ὁ Παυσανίας αναφέρει προσθέτοντας στὰ παραπάνω περί τών θυσιών τών Θασίων πρὸς τὸν Θεαγένη: «Πολλαχοῦ δὲ καὶ ἑτέρωθι ἔν τε Ἕλ-

1. Παυσ. 6, 11, 8.

2. Jean Pouilloux, Recherches sur l'histoire et les cultes de Thasos, I De la fondation de la cité, à 196 avant J.-C, Paris 1954, e. 62-105 (École Française d'Athènes, Études Thasiennes, III).